ภาวะต่อมหมวกไตล้าคืออะไร?

พูดง่าย ๆ ก็คือ ภาวะต่อมหมวกไตล้ามีความหมายเหมือนกันกับอาการเหนื่อยล้า อาการต่าง ๆ อาจรวมถึงพลังงานต่ำ ภาวะสมองล้า และอารมณ์ซึมเศร้า

ภาวะต่อมหมวกไตล้าจะเกิดขึ้นเมื่อต่อมหมวกไตทำงานไม่เต็มที่เนื่องจากความเครียดเรื้อรังที่มากเกินไป ต่อมหมวกไตเป็นต่อมขนาดเท่าวอลนัตที่อยู่บนไต ต่อมเหล่านี้มีความสำคัญต่อการเริ่มต้นตอบสนองต่อความเครียด โดยจะปล่อยฮอร์โมน เช่น คอร์ติซอล อะดรีนาลีน และนอร์เอพิเนฟรินออกมา

เป็นที่ยอมรับกันดีว่าต่อมหมวกไตอาจล้มเหลวได้ ซึ่งมักจะตอบสนองต่อความเครียดทางอารมณ์หรือร่างกายอย่างรุนแรง ภาวะต่อมหมวกไตล้มเหลวหรือ “โรคแอดดิสัน” เป็นการวินิจฉัยทางการแพทย์ที่ได้มาตรฐานอันเป็นที่ยอมรับ ภาวะต่อมหมวกไตล้าแสดงให้เห็นว่าต่อมหมวกไตสามารถสึกหรอและทำงานได้ไม่ดีแม้จะไม่มีความล้มเหลวในทันที

มีการโต้แย้งกันทั้งในเชิงสนับสนุนและต่อต้านเกี่ยวกับภาวะต่อมหมวกไตล้าเนื่องจากความซับซ้อนของการตอบสนองต่อความเครียด งานวิจัยที่แสดงการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนความเครียดในสถานการณ์ที่มีความเครียดเรื้อรังบ่งชี้ว่าภาวะต่อมหมวกไตล้าอาจเกิดขึ้นได้ อย่างไรก็ตาม ความซับซ้อนและความแปรปรวนของการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจทำให้ทำการประเมินได้ยาก ซึ่งส่งผลให้เกิดข้อขัดแย้ง

การวินิจฉัยภาวะต่อมหมวกไตล้า

ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพที่เชื่อในภาวะต่อมหมวกไตล้าจะใช้การทดสอบคอร์ติซอลจากน้ำลาย ซึ่งโดยทั่วไปแล้วจะเป็นการเก็บตัวอย่างสี่ตัวอย่างในหนึ่งวัน เพื่อประเมินการทำงานของต่อมหมวกไต อย่างไรก็ตาม ห้องปฏิบัติการต่าง ๆ ไม่มีมาตรฐานสำหรับการทดสอบเหล่านี้ และปัจจัยกดดันในแต่ละวันอาจส่งผลกระทบต่อผลการทดสอบได้

ในกรณีที่สงสัยว่าอาจเกิดภาวะต่อมหมวกไตล้า เราควรตัดปัจจัยซึ่งเป็นภาวะอื่น ๆ ที่อาจทำให้เกิดหรือมีส่วนทำให้เกิดอาการที่คล้ายคลึงกัน รวมถึงภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ การขาดสารอาหาร ภาวะภูมิต้านทานผิดปกติ ภาวะซึมเศร้า การนอนไม่หลับ ภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับ และไฟโบรมัยอัลเจีย

การทดสอบน้ำลายอาจไม่สามารถให้ผลในขั้นสิ้นสุดได้ แต่ยังสามารถให้ข้อมูลที่น่าสนใจได้ โดยทั่วไป ผู้ที่ต่อสู้กับภาวะต่อมหมวกไตล้าจะมีความเครียดสูงเรื้อรังอยู่ด้วย และสาเหตุอื่น ๆ ของอาการดังกล่าวได้ถูกกำจัดออกไปแล้ว

การรักษาภาวะต่อมหมวกไตล้า

ในขณะที่ยังมีความขัดแย้งในการวินิจฉัยภาวะต่อมหมวกไตล้า แต่อาการเหนื่อยล้าเป็นสภาวะทางอารมณ์และจิตใจที่เป็นที่รู้จักกันดี ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับอาชีพของแต่ละบุคคล เนื่องจากมีข้อจำกัดในการยอมรับการวินิจฉัยภาวะต่อมหมวกไตล้า จึงมีงานวิจัยเกี่ยวกับการรักษาในจำนวนจำกัด

อย่างไรก็ตาม มีการวิจัยจำนวนมากเกี่ยวกับผลกระทบของสารอาหารและสมุนไพรที่มีประโยชน์ต่อการตอบสนองต่อความเครียดและการทำงานที่เกี่ยวข้องกับความเครียด เมื่อต้องทำงานกับผู้ป่วยที่มีภาวะต่อมหมวกไตล้า การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตและสารอาหารจะช่วยปรับปรุงความยืดหยุ่นในด้านความเครียด ระดับพลังงาน และอารมณ์ได้

สารอาหารที่ส่งผลต่อการตอบสนองต่อความเครียด

สารอาหารหลายชนิดช่วยปรับสมดุลระดับคอร์ติซอลและส่งผลต่อการตอบสนองต่อความเครียด ได้แก่ กรดแพนโทเทนิก วิตามินซี แมกนีเซียม และแอล-ไทโรซีน

กรดแพนโทเทนิก

กรดแพนโทเทนิกหรือวิตามิน B5 เป็นปัจจัยร่วมที่จำเป็นสำหรับการผลิตฮอร์โมนสเตียรอยด์ หากขาดกรดแพนโทเทนิก จะก่อให้เกิดคอร์ติซอลต่ำ ความเมื่อยล้า ความเจ็บปวดที่เพิ่มขึ้น ภาวะซึมเศร้า และการอักเสบที่มากเกินไป การศึกษาในมนุษย์แสดงให้เห็นว่ากรดแพนโทเทนิกสามารถสนับสนุนและเพิ่มการผลิตฮอร์โมนสเตียรอยด์ได้

การศึกษาเก่าในหนูที่เสริมกรดแพนโทเทนิกพบว่าหนูมีอายุขัยเพิ่มขึ้น 19% เนื่องจากความสามารถในการสนับสนุนฮอร์โมนสเตียรอยด์ รวมทั้งคอร์ติซอล กรดแพนโทเทนิกจึงมักถูกมองว่าเป็นสารอาหารที่สำคัญในการรักษาภาวะต่อมหมวกไตล้า

โดยทั่วไป เมื่อเสริมวิตามินบีใด ๆ จะมีการรวมวิตามินบีอื่น ๆ เข้าไปด้วยเพื่อช่วยปรับสมดุลของการสนับสนุน วิตามินบีทำงานได้ดีที่สุดเมื่อรวมกันในรูปแบบ active form เนื่องจากไม่ต้องการการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีเพิ่มเติมเพื่อให้เกิดประโยชน์

วิตามินซี

ในกลุ่มอวัยวะทั้งหมดในร่างกายมนุษย์ ต่อมหมวกไตมีวิตามินซีในระดับสูงสุด ต่อมหมวกไตต้องการวิตามินในการผลิตคอร์ติซอล เอพิเนฟรีน และนอร์เอพิเนฟรีน สิ่งที่น่าสังเกตก็คือ ในการตอบสนองต่อความเครียด ต่อมหมวกไตจะหลั่งวิตามินซีเข้าสู่กระแสเลือด นอกจากนี้ วิตามินซียังช่วยให้ระดับคอร์ติซอลอยู่ในระดับปานกลางเพื่อตอบสนองต่อความเครียด โดยทั่วไปแล้ว การเติมวิตามินซีเพิ่มเติมจะช่วยสนับสนุนการทำงานของต่อมหมวกไต

แมกนีเซียม

แมกนีเซียมเป็นแร่ธาตุต้านความเครียด เมื่อเราเครียด ความต้องการแมกนีเซียมของเราจะเพิ่มขึ้น น่าเสียดายที่เราจะเก็บแร่ธาตุไว้น้อยลงเมื่อเครียด ในกรณีของความเครียดเรื้อรัง การสูญเสียแมกนีเซียมอาจทำให้การตอบสนองต่อความเครียดแย่ลง ดังนั้น การรักษาแมกนีเซียมให้เพียงพอจึงเป็นสิ่งสำคัญสำหรับความยืดหยุ่นจากความเครียด

การวิจัยพบว่าแมกนีเซียมจะช่วยลดระดับคอร์ติซอลที่สูงขึ้นได้ในการตอบสนองต่อแรงกดดันต่าง ๆ เนื่องจากผู้คนมักมีแมกนีเซียมไม่เพียงพอ แมกนีเซียมจึงมักเป็นอาหารเสริมที่สำคัญที่จะช่วยรักษาอาการเจ็บป่วยที่เกิดจากความเครียด

แอล-ไทโรซีน

แอล-ไทโรซีนเป็นกรดอะมิโนและเป็นองค์ประกอบของโปรตีนที่ทำหน้าที่เป็นสารตั้งต้นของสารสื่อประสาทและฮอร์โมนไทรอยด์ ดูเหมือนว่าแอล-ไทโรซีนจะเพิ่มหรือปรับปรุงระดับพลังงานและสมรรถภาพทางจิตภายใต้สถานการณ์ความเครียดได้ การทดลองที่เก่าขึ้นไปอีกได้ทำให้บุคคลเกิดความเครียดจากความเย็นและออกซิเจนต่ำ และพบว่าพวกเขามีอารมณ์และประสิทธิภาพดีขึ้น

การทดลองเพิ่มเติมอีกหลายครั้งได้ให้บุคคลสัมผัสกับอุณหภูมิที่เย็นจัดและพบผลลัพธ์ที่คล้ายคลึงกัน นอกจากนี้ การทดลองอีกครั้งหนึ่งในผู้ใหญ่วัยหนุ่มสาวยังพบว่าประสิทธิภาพการรับรู้ดีขึ้นและความดันโลหิตลดลงขณะรับประทานไทโรซีน

การศึกษาของกองทัพเรือสหรัฐฯ พบว่ามีประสิทธิภาพการทำงานดีขึ้นภายใต้สภาวะความเครียดจากการทำงานและการอดนอน การศึกษาเกี่ยวกับนักเรียนนายร้อยทหารภายใต้หลักสูตรการฝึกการต่อสู้ที่เข้มงวดยังพบว่าประสิทธิภาพการทำงานดีขึ้นเมื่อเสริมไทโรซีน

แม้ว่าไทโรซีนจะมีประโยชน์สำหรับความเครียดเฉียบพลัน แต่งานวิจัยบางชิ้นแนะนำว่าหากรับประทานอย่างต่อเนื่อง ประโยชน์ของไทโรซีนจะเริ่มลดน้อยลงหลังจากผ่านไปสองสามสัปดาห์ คาดว่าไทโรซีนจะทำงานได้ดีที่สุดในระยะสั้นตามความจำเป็น

อาหารเสริมสำหรับภาวะต่อมหมวกไตล้า ความเครียด และอาการเหนื่อยล้า

โสมอินเดีย

โสมอินเดียเป็นสมุนไพรอายุรเวทคลาสสิกที่ใช้มานับพันปีเพื่อช่วยปรับสภาพและส่งเสริมสุขภาพ และเมื่อเร็ว ๆ นี้ การวิจัยล่าสุดก็ยังให้การสนับสนุนต่อการใช้ที่สืบทอดมาตั้งแต่อดีต การทบทวนล่าสุดสรุปว่า “สารสกัด [โสมอินเดีย] แสดงฤทธิ์ต้านความเครียดและป้องกันความวิตกกังวลอย่างเป็นที่น่าสังเกตในการศึกษาในสัตว์และมนุษย์” นักวิจัยยังระบุถึงประโยชน์ที่อาจเกิดขึ้นต่อความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า

งานวิจัยอื่นพบประโยชน์โดยทั่วไปสำหรับสมรรถภาพทางกายทั้งชายและหญิง ดูเหมือนว่าโสมอินเดียจะมีผลสม่ำเสมอในการลดระดับคอร์ติซอล

โรดิโอลา

โรดิโอลาเป็นสมุนไพรอีกชนิดหนึ่งที่ได้รับการศึกษามาอย่างดีในการสนับสนุนบุคคลภายใต้ความเครียด สมุนไพรนี้มีประวัติการใช้มาอย่างยาวนานในรัสเซียและประเทศสแกนดิเนเวียเพื่อส่งเสริมพลังงานและอารมณ์ การทดลองทางคลินิกเกี่ยวกับโรดิโอลาแสดงให้เห็นว่าบุคคลมีพลังงานและประสิทธิภาพทางจิตที่ดีขึ้นในสถานการณ์ที่ทำงานหลายอย่างพร้อมกัน ร่วมกับการลดความเครียด ความวิตกกังวล ความซึมเศร้า และความโกรธ การศึกษายังสนับสนุนการใช้เพื่อปรับปรุงสมรรถภาพทางจิตสำหรับผู้ที่มีอาการเมื่อยล้า

ชิแซนดร้า

ชิแซนดร้าเป็นสมุนไพรจีนที่ช่วยปรับสมดุล ซึ่งอยู่ภายใต้การตรวจสอบสำหรับการใช้งานทางคลินิกในรัสเซียในช่วงกลางศตวรรษที่ผ่านมา เนื่องจากคุณประโยชน์ของสมุนไพรนี้ มันจึงรวมอยู่ในตำรับยาแห่งชาติของรัสเซียและทะเบียนยาแห่งรัฐ การวิจัยในสัตว์ทดลองพบว่าประสิทธิภาพการทำงานทางกายภาพเพิ่มขึ้นพร้อมทั้งสามารถต้านทานความเครียดทางสรีรวิทยาได้มากมาย ในมนุษย์ พบว่าสมรรถภาพทางร่างกายและจิตใจดีขึ้นโดยมีผลปานกลางต่อระดับฮอร์โมนความเครียด

โสม

โสมเป็นสมุนไพรจีนคลาสสิกที่ให้พลังงาน นอกจากประวัติการใช้งานอันยาวนานแล้ว งานวิจัยล่าสุดบางชิ้นยังชี้ให้เห็นถึงประโยชน์ต่อความเครียด ภาวะซึมเศร้า และความวิตกกังวล การทดลองล่าสุดพบว่าเมื่อรับประทานโสม บุคคลที่มีความเครียดจากการทำงานอย่างเข้มข้นสามารถตอบสนองต่อความเครียดได้ดีขึ้น งานวิจัยอื่นพบว่าระดับพลังงานดีขึ้นในผู้ป่วยที่มีอาการเหนื่อยล้าโดยไม่ทราบสาเหตุ

ปัจจัยด้านไลฟ์สไตล์

ผู้ป่วยทุกรายที่มีภาวะต่อมหมวกไตล้ายังต้องลดความเครียดในชีวิตประจำวันอีกด้วย จากประสบการณ์ของฉัน การทำงานในเวลากลางคืนหรืองานที่เดินทางไปยังเขตเวลาที่แตกต่างกันมากเกินไปอาจทำให้เกิดปัญหาได้ หากทำได้ เราควรลดสถานการณ์ส่วนตัวและการทำงานที่มีความเครียดสูง นอกจากนี้ กลยุทธ์การผ่อนคลายและการออกกำลังกายยังมีความสำคัญต่อการช่วยปรับปรุงภาวะต่อมหมวกไตล้า

เช่นเดียวกับภาวะสุขภาพส่วนใหญ่ ปัจจัยด้านอาหารก็มีความสำคัญเช่นกัน โดยทั่วไป เราควรมุ่งไปที่การลดหรือกำจัดอาหารแปรรูปและคาร์โบไฮเดรตขัดสี การบริโภคโปรตีนและไขมันที่มีคุณภาพพร้อมด้วยคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อนนั้นมีประโยชน์ การได้รับสารต้านอนุมูลอิสระจำนวนมากจากผักและผลไม้เป็นสิ่งสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เบอร์รี่มีประโยชน์ที่โดดเด่น

การปรับตารางการนอนหลับให้เป็นปกติก็สำคัญเช่นกัน เมลาโทนินเป็นกลยุทธ์ง่าย ๆ ในการปรับปรุงคุณภาพการนอนหลับหรือช่วยเปลี่ยนตารางการนอนหลับกลับไปสู่กรอบเวลาปกติเมื่อจำเป็น

ใจความ

ในขณะที่ภาวะต่อมหมวกไตล้าเป็นการวินิจฉัยซึ่งยังเป็นที่ถกเถียง แต่ผู้ป่วยที่ต้องดิ้นรนกับความเมื่อยล้า อาการเหนื่อยล้า ความซึมเศร้า และความวิตกกังวลที่ไม่สามารถอธิบายได้นั้นมีจำนวนมาก กลยุทธ์การวิจัยที่มุ่งปรับปรุงการตอบสนองต่อความเครียดจะเป็นประโยชน์สำหรับบุคคลเหล่านี้ เมื่อพิจารณาถึงความปลอดภัยของอาหารเสริมที่ให้มา ประโยชน์ในการรักษาภาวะต่อมหมวกไตล้านั้นน่าจะมีมากกว่าความกังวลใด ๆ ที่เกี่ยวกับข้อโต้แย้งในการวินิจฉัยเมื่อใช้อย่างถูกต้อง

อ้างอิง:

  1. Cadegiani FA, Kater CE. Adrenal fatigue does not exist: a systematic review [published correction appears in BMC Endocr Disord. 2016 Nov 16;16(1):63]. BMC Endocr Disord. 2016;16(1):48. Published 2016 Aug 24. doi:10.1186/s12902-016-0128-4
  2. Wilson JL. Clinical perspectives on stress, cortisol and adrenal fatigue. Adv Integr Med. 2014;1(2):93-96. doi:10.1016/j.aimed.2014.05.002
  3. World Health Organization. Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases. who.int. Published May 28, 2019. Accessed August 12, 2021. https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases.
  4. Gheita AA, Gheita TA, Kenawy SA. The potential role of B5: A stitch in time and switch in cytokine. Phytother Res. 2020;34(2):306-314. doi:10.1002/ptr.6537
  5. Fidanaza A, Floridi S, Lenti L. Panthenol and glucocorticoids. Boll Soc Ital Biol Sper. 1981;57(18):1869-1872.
  6. Pelton RB, Williams RJ. Effect of pantothenic acid on the longevity of mice. Proc Soc Exp Biol Med. 1958;99(3):632-633. doi:10.3181/00379727-99-24442
  7. Patak P, Willenberg HS, Bornstein SR. Vitamin C is an important cofactor for both adrenal cortex and adrenal medulla. Endocr Res. 2004;30(4):871-875. doi:10.1081/erc-200044126
  8. Padayatty SJ, Doppman JL, Chang R, et al. Human adrenal glands secrete vitamin C in response to adrenocorticotrophic hormone. Am J Clin Nutr. 2007;86(1):145-149. doi:10.1093/ajcn/86.1.145
  9. Carrillo AE, Murphy RJ, Cheung SS. Vitamin C supplementation and salivary immune function following exercise-heat stress. Int J Sports Physiol Perform. 2008;3(4):516-530. doi:10.1123/ijspp.3.4.516
  10. Nakhostin-Roohi B, Babaei P, Rahmani-Nia F, Bohlooli S. Effect of vitamin C supplementation on lipid peroxidation, muscle damage and inflammation after 30-min exercise at 75% VO2max. J Sports Med Phys Fitness. 2008;48(2):217-224.
  11. Brody S, Preut R, Schommer K, Schürmeyer TH. A randomized controlled trial of high dose ascorbic acid for reduction of blood pressure, cortisol, and subjective responses to psychological stress. Psychopharmacology (Berl). 2002;159(3):319-324. doi:10.1007/s00213-001-0929-6
  12. Kim HY, Lee SY, Lee HS, Jun BK, Choi JB, Kim JE. Beneficial Effects of Intravenous Magnesium Administration During Robotic Radical Prostatectomy: A Randomized Controlled Trial. Adv Ther. 2021;38(3):1701-1712. doi:10.1007/s12325-021-01643-8
  13. Golf SW, Bender S, Grüttner J. On the significance of magnesium in extreme physical stress. Cardiovasc Drugs Ther. 1998;12 Suppl 2:197-202. doi:10.1023/a:1007708918683
  14. Pickering G, Mazur A, Trousselard M, et al. Magnesium Status and Stress: The Vicious Circle Concept Revisited. Nutrients. 2020;12(12):3672. Published 2020 Nov 28. doi:10.3390/nu12123672
  15. Banderet LE, Lieberman HR. Treatment with tyrosine, a neurotransmitter precursor, reduces environmental stress in humans. Brain Res Bull. 1989;22(4):759-762. doi:10.1016/0361-9230(89)90096-8
  16. Deijen JB, Orlebeke JF. Effect of tyrosine on cognitive function and blood pressure under stress. Brain Res Bull. 1994;33(3):319-323. doi:10.1016/0361-9230(94)90200-3
  17. Neri DF, Wiegmann D, Stanny RR, Shappell SA, McCardie A, McKay DL. The effects of tyrosine on cognitive performance during extended wakefulness. Aviat Space Environ Med. 1995;66(4):313-319.
  18. Deijen JB, Wientjes CJ, Vullinghs HF, Cloin PA, Langefeld JJ. Tyrosine improves cognitive performance and reduces blood pressure in cadets after one week of a combat training course. Brain Res Bull. 1999;48(2):203-209. doi:10.1016/s0361-9230(98)00163-4
  19. Mahoney CR, Castellani J, Kramer FM, Young A, Lieberman HR. Tyrosine supplementation mitigates working memory decrements during cold exposure. Physiol Behav. 2007;92(4):575-582. doi:10.1016/j.physbeh.2007.05.003
  20. Kishore K, Ray K, Anand JP, Thakur L, Kumar S, Panjwani U. Tyrosine ameliorates heat induced delay in event related potential P300 and contingent negative variation. Brain Cogn. 2013;83(3):324-329. doi:10.1016/j.bandc.2013.09.005
  21. Reimherr FW, Wender PH, Wood DR, Ward M. An open trial of L-tyrosine in the treatment of attention deficit disorder, residual type. Am J Psychiatry. 1987;144(8):1071-1073. doi:10.1176/ajp.144.8.1071
  22. Speers AB, Cabey KA, Soumyanath A, Wright KM. Effects of Withania somnifera (Ashwagandha) on Stress and the Stress-Related Neuropsychiatric Disorders Anxiety, Depression, and Insomnia [published online ahead of print, 2021 Jul 12]. Curr Neuropharmacol. 2021;10.2174/1570159X19666210712151556. doi:10.2174/1570159X19666210712151556
  23. Bonilla DA, Moreno Y, Gho C, Petro JL, Odriozola-Martínez A, Kreider RB. Effects of Ashwagandha (Withania somnifera) on Physical Performance: Systematic Review and Bayesian Meta-Analysis. J Funct Morphol Kinesiol. 2021;6(1):20. Published 2021 Feb 11. doi:10.3390/jfmk6010020
  24. Lopresti AL, Smith SJ, Drummond PD. Modulation of the hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis by plants and phytonutrients: a systematic review of human trials [published online ahead of print, 2021 Mar 2]. Nutr Neurosci. 2021;1-27. doi:10.1080/1028415X.2021.1892253
  25. Anghelescu IG, Edwards D, Seifritz E, Kasper S. Stress management and the role of Rhodiola rosea: a review. Int J Psychiatry Clin Pract. 2018;22(4):242-252. doi:10.1080/13651501.2017.1417442
  26. Panossian A, Wikman G. Pharmacology of Schisandra chinensis Bail.: an overview of Russian research and uses in medicine. J Ethnopharmacol. 2008;118(2):183-212. doi:10.1016/j.jep.2008.04.020
  27. Panossian A, Wikman G. Evidence-based efficacy of adaptogens in fatigue, and molecular mechanisms related to their stress-protective activity. Curr Clin Pharmacol. 2009;4(3):198-219. doi:10.2174/157488409789375311
  28. Jeong HG, Ko YH, Oh SY, Han C, Kim T, Joe SH. Effect of Korean Red Ginseng as an adjuvant treatment for women with residual symptoms of major depression. Asia Pac Psychiatry. 2015;7(3):330-336. doi:10.1111/appy.12169
  29. Flanagan SD, DuPont WH, Caldwell LK, et al. The Effects of a Korean Ginseng, GINST15, on Hypo-Pituitary-Adrenal and Oxidative Activity Induced by Intense Work Stress. J Med Food. 2018;21(1):104-112. doi:10.1089/jmf.2017.0071
  30. Kim HG, Cho JH, Yoo SR, et al. Antifatigue effects of Panax ginseng C.A. Meyer: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. PLoS One. 2013;8(4):e61271. Published 2013 Apr 17. doi:10.1371/journal.pone.0061271